Πάρε μέρος

Το πρόγραμμα

Τι διεκδικούμε

Έξι προτάσεις για να ξαναγίνει η στέγη προσιτή, που μπορεί να εφαρμόσει οποιαδήποτε κυβέρνηση. Όλες εφαρμόζονται ήδη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ή προβλέπονται στον πορτογαλικό νόμο, και για την καθεμία παραθέτουμε τις μελέτες και τα στοιχεία που τη στηρίζουν, τους κινδύνους που πρέπει να αποφύγουμε και τις πιο συχνές αντιρρήσεις, με τις απαντήσεις μας.

01

Ανατροπή του νόμου για τις μισθώσεις

Ο νόμος 31/2012, που ψηφίστηκε την περίοδο του μνημονίου με την τρόικα, κατάργησε την ελάχιστη πενταετή διάρκεια των μισθώσεων, μείωσε από πέντε σε δύο χρόνια την προειδοποίηση που πρέπει να δώσει ο ιδιοκτήτης για να λύσει χωρίς αιτία μια μίσθωση αορίστου χρόνου και δημιούργησε ταχεία διαδικασία έξωσης. Υποσχόταν περισσότερα σπίτια προς ενοικίαση, αλλά καμία μελέτη δεν δείχνει ότι τα έφερε. Τμήματά του διορθώθηκαν το 2019 και το 2023, και η κυβέρνηση προτείνει τώρα να γυρίσει το ρολόι πίσω. Η Ευρώπη κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση: οι Κάτω Χώρες, η Σκωτία, η Αγγλία και η Ιρλανδία έχουν καταργήσει τις σύντομες μισθώσεις ως κανόνα ή τη λύση της μίσθωσης χωρίς υπαιτιότητα.

Μέτρα

  • Μισθώσεις αορίστου χρόνου ως κανόνας, ή ελάχιστη διάρκεια πέντε ετών, όπως πριν από το 2012 και όπως στην Ισπανία (πέντε χρόνια, επτά αν ο ιδιοκτήτης είναι εταιρεία).
  • Ο ιδιοκτήτης μπορεί να λύσει τη μίσθωση μόνο για λόγους που ορίζει ο νόμος: ανάγκη της κατοικίας για τον ίδιο ή τα παιδιά του, μεγάλες εργασίες, απλήρωτο ενοίκιο ή άλλη σοβαρή παράβαση. Ποτέ για να αυξήσει το ενοίκιο, όπως το διατυπώνει ο γερμανικός νόμος.
  • Μόνιμη προστασία για άτομα 65 ετών και άνω ή με αναπηρία που ζουν πολλά χρόνια στο ίδιο σπίτι, όπως κάνει ο νόμος από το 2023 για τις μισθώσεις που υπογράφηκαν πριν από το 1990, με το κοινωνικό κόστος να το επωμίζεται το κράτος, όχι ο ιδιοκτήτης.
  • Απόρριψη του νομοσχεδίου 103/XVII, που καταργεί το όριο στις αυξήσεις στις νέες μισθώσεις, επιτρέπει την έξωση μετά από δύο μήνες καθυστέρησης ενοικίων και καταργεί το όριο στις εγγυήσεις.
Αντιρρήσεις και απαντήσεις

Χωρίς σύντομες μισθώσεις, οι ιδιοκτήτες θα σταματήσουν να νοικιάζουν.

Πριν από το 2012, οι μισθώσεις ορισμένου χρόνου διαρκούσαν τουλάχιστον πέντε χρόνια, και καμία μελέτη δεν δείχνει ότι η κατάργηση αυτού του κανόνα έφερε περισσότερα σπίτια στην αγορά ενοικίων. Στη Γερμανία, όπου ο ιδιοκτήτης χρειάζεται έννομο συμφέρον για να λύσει μια μίσθωση, το 52,8% του πληθυσμού νοικιάζει, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Η Γαλλία απαιτεί τρία χρόνια (έξι για εταιρείες) και η Ισπανία πέντε (επτά για εταιρείες), και οι δύο έχουν μεγάλες αγορές ενοικίων. Αυτό που η έρευνα συνδέει με μικρότερη προσφορά είναι τα άκαμπτα παγώματα ενοικίων, τα οποία δεν προτείνουμε (βλ. πρόταση 6).

Πρόκειται για ριζοσπαστική ιδέα.

Την κατάργηση της λύσης των μισθώσεων χωρίς υπαιτιότητα στην Αγγλία την πρότεινε η συντηρητική κυβέρνηση της Theresa May το 2019, η οποία τη χαρακτήρισε «μία από τις μεγαλύτερες αιτίες» αστεγίας οικογενειών· ο νόμος ισχύει από την 1η Μαΐου 2026. Στις Κάτω Χώρες, η κατάργηση των προσωρινών μισθώσεων ως κανόνα ψηφίστηκε το 2023 με τη στήριξη της κυβέρνησης του Mark Rutte. Στην Ιρλανδία, από τον Μάρτιο του 2026, οι ιδιοκτήτες με τέσσερα ή περισσότερα σπίτια δεν μπορούν πλέον να λύσουν μια μίσθωση χωρίς έναν από τους λόγους που προβλέπει ο νόμος.

Και οι ενοικιαστές που δεν πληρώνουν;

Μπορούν και πάλι να εξωσθούν: το απλήρωτο ενοίκιο είναι λόγος λύσης της μίσθωσης σε όλα τα μοντέλα που αναφέρουμε. Από το 2023, ο πορτογαλικός νόμος προβλέπει ότι το κράτος καταβάλλει στον ιδιοκτήτη, στις περιπτώσεις που ορίζει, τα ενοίκια που οφείλονται κατά τη διάρκεια μιας δίκης έξωσης λόγω καθυστέρησης. Προτείνουμε να ενισχυθεί αυτή η εγγύηση, ώστε την ασφάλεια των ενοικιαστών να μην την πληρώνουν οι ιδιοκτήτες.

Τι δείχνουν οι μελέτες και τα στοιχεία
  • Νόμος 31/2012 (σύνοψη των αλλαγών): κατάργησε την ελάχιστη πενταετή διάρκεια των μισθώσεων ορισμένου χρόνου, μείωσε από πέντε σε δύο χρόνια την προειδοποίηση για να λύσει ο ιδιοκτήτης χωρίς αιτία μια μίσθωση αορίστου χρόνου και δημιούργησε την ειδική διαδικασία έξωσης. Ο δηλωμένος στόχος του, στο μνημόνιο της τρόικας, ήταν η αύξηση της προσφοράς κατοικιών προς ενοικίαση.
  • Νόμος 13/2019: αποκατέστησε κάποια σταθερότητα, με μισθώσεις τουλάχιστον ενός έτους, ανανεώσεις τριών ετών και προειδοποίηση πέντε ετών για τη λύση μιας μίσθωσης αορίστου χρόνου χωρίς αιτία. Νόμος 56/2023: οι μισθώσεις που υπογράφηκαν πριν από το 1990 δεν μεταβαίνουν πλέον στο νέο καθεστώς, και το κράτος καταβάλλει στον ιδιοκτήτη, στις περιπτώσεις που ορίζει, τα ενοίκια που οφείλονται κατά τη διάρκεια μιας δίκης έξωσης.
  • DECO PROteste (2026): το νομοσχέδιο 103/XVII καταργεί το όριο του 2% στις νέες μισθώσεις, επιτρέπει την έξωση μετά από δύο μήνες καθυστέρησης (σήμερα τρεις) και καταργεί το όριο στις εγγυήσεις. Εγκρίθηκε επί της αρχής στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 και συζητείται στην αρμόδια επιτροπή.
  • Ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για το δικαίωμα σε επαρκή στέγαση (2017), μετά από επίσκεψη στην Πορτογαλία: η απελευθέρωση της αγοράς μισθώσεων διευκόλυνε την έξωση ή τη μετεγκατάσταση ενοικιαστών.
  • Eurostat (2025): το 52,8% του πληθυσμού της Γερμανίας νοικιάζει, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Γερμανικός Αστικός Κώδικας, §573: ο ιδιοκτήτης μπορεί να λύσει μια μίσθωση μόνο αν έχει έννομο συμφέρον, και ποτέ για να αυξήσει το ενοίκιο.
  • Κάτω Χώρες: από την 1η Ιουλίου 2024, οι μισθώσεις αορίστου χρόνου είναι ξανά ο κανόνας, βάσει πρότασης νόμου βουλευτών που ψηφίστηκε το 2023. Σκωτία: από τον Δεκέμβριο του 2017, οι μισθώσεις είναι αορίστου χρόνου και ο ιδιοκτήτης μπορεί να λύσει μια μίσθωση μόνο για έναν από τους 18 λόγους που ορίζει ο νόμος.
  • Αγγλία: ο Renters’ Rights Act 2025 κατάργησε τη λύση των μισθώσεων χωρίς υπαιτιότητα την 1η Μαΐου 2026, μέτρο που ανακοίνωσε η κυβέρνηση της Theresa May το 2019. Ιρλανδία: από την 1η Μαρτίου 2026, οι νέες μισθώσεις λειτουργούν σε κύκλους έξι ετών, και οι ιδιοκτήτες με τέσσερα ή περισσότερα σπίτια δεν μπορούν να τις λύσουν χωρίς αιτία.
  • Ισπανία, νόμος για τις αστικές μισθώσεις, άρθρο 9: ελάχιστη διάρκεια πέντε ετών, επτά αν ο ιδιοκτήτης είναι εταιρεία. Γαλλία, νόμος του 1989, άρθρο 10: τρία χρόνια, έξι αν ο ιδιοκτήτης είναι εταιρεία.
  • Vásquez-Vera et al. (2017), Social Science & Medicine: σε ανασκόπηση 47 μελετών, η απειλή έξωσης συνδέεται με χειρότερη ψυχική και σωματική υγεία. Simsek et al. (2021), Health & Place: μια μετα-ανάλυση 64 μελετών βρίσκει αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στις μετακομίσεις κατά την παιδική ηλικία και την υγεία, τόσο ισχυρότερη όσο περισσότερες είναι οι μετακομίσεις.

02

Τέλος στις κατεδαφίσεις και τις εξώσεις χωρίς εναλλακτική στέγη

Τον Ιούλιο του 2025, ο δήμος Loures κατεδάφισε 55 πρόχειρες κατοικίες στο Bairro do Talude Militar χωρίς εναλλακτική στέγη για όσους ζούσαν εκεί. Οικογένειες κοιμήθηκαν σε σκηνές και σε μια εκκλησία, το δικαστήριο ανέστειλε τις κατεδαφίσεις και η εισαγγελία άνοιξε έρευνα. Στο τέλος του 2024, 14.476 άνθρωποι ήταν άστεγοι στην ηπειρωτική Πορτογαλία, 10% περισσότεροι από έναν χρόνο νωρίτερα. Δεν ζητάμε να νομιμοποιηθούν τα αυθαίρετα ούτε να σταματήσουν οι εξώσεις: ζητάμε να μη μένει κανείς στον δρόμο εξαιτίας τους. Το Seixal έδειξε ότι γίνεται, επαναστεγάζοντας τις οικογένειες του Bairro da Jamaica πριν το κατεδαφίσει.

Μέτρα

  • Καμία κατεδάφιση κατοικημένων σπιτιών χωρίς κατάλληλη λύση στέγασης για κάθε οικογένεια, συμφωνημένη πριν από την κατεδάφιση.
  • Επέκταση σε όλες τις εξώσεις, δημόσιες και ιδιωτικές, του κανόνα που ο νόμος-πλαίσιο για τη στέγαση εφαρμόζει ήδη στις εξώσεις από το κράτος και τους δήμους: κανένα ευάλωτο άτομο δεν μένει χωρίς στέγη. Το κόστος το επωμίζεται το κράτος, όχι ο ιδιοκτήτης, ο οποίος λαμβάνει το ενοίκιο που λείπει, όπως στη Γαλλία.
  • Χειμερινή ανακωχή, όπως στη Γαλλία, όπου δεν γίνονται εξώσεις από κατοικημένα σπίτια από την 1η Νοεμβρίου έως τις 31 Μαρτίου, εκτός αν οι ένοικοι επαναστεγαστούν.
  • Επικαιροποιημένη καταγραφή των νοικοκυριών σε στεγαστική ανάγκη, συμπεριλαμβανομένων όσων ήρθαν μετά τις παλιές καταγραφές, όπως συνέστησε ο Συνήγορος του Πολίτη το 2016, με προθεσμίες και προϋπολογισμό για την επαναστέγασή τους.
Αντιρρήσεις και απαντήσεις

Αυτό προστατεύει την αυθαίρετη δόμηση και τις καταλήψεις.

Όχι. Ο νόμος εξακολουθεί να επιτρέπει την έξωση όποιου κατέχει παράνομα μια κατοικία, και τα αυθαίρετα μπορούν να κατεδαφιστούν. Αυτό που ζητάμε είναι όσα ήδη λένε ο νόμος-πλαίσιο για τη στέγαση, η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: μια έξωση δεν πρέπει να αφήνει ανθρώπους άστεγους και πρέπει να είναι αναλογική. Στο Bairro da Jamaica, το Seixal επαναστέγασε και τις 241 οικογένειες και κατεδάφιζε τα κτίρια καθώς άδειαζαν. Γίνονται και τα δύο.

Ποιος πληρώνει; Και δεν είναι άδικο να περνούν μπροστά από όσους περιμένουν σπίτι;

Τα νοικοκυριά σε στεγαστική ανάγκη δικαιούνται ήδη στήριξη από τον νόμο (νομοθετικό διάταγμα 89/2021), και υπάρχει χρηματοδότηση στο πρόγραμμα 1.º Direito, από το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ και τον κρατικό προϋπολογισμό. Το να μένουν άνθρωποι στον δρόμο κοστίζει επίσης: η έρευνα δείχνει περισσότερες επισκέψεις σε νοσοκομεία, μεγαλύτερη χρήση δομών φιλοξενίας και χαμηλότερα εισοδήματα μετά από μια έξωση. Κανείς δεν περνά μπροστά: η επαναστέγαση ακολουθεί τα κριτήρια ανάγκης που ήδη ορίζει ο νόμος, και η καταγραφή που προτείνουμε περιλαμβάνει όσους ήδη περιμένουν.

Οι ιδιώτες ιδιοκτήτες δεν πρέπει να υποκαθιστούν το κοινωνικό κράτος.

Συμφωνούμε. Γι’ αυτό το κόστος των εναλλακτικών λύσεων το επωμίζεται το κράτος: αν μια έξωση αναβληθεί λόγω έλλειψης εναλλακτικής, το κράτος καταβάλλει στον ιδιοκτήτη το ενοίκιο που λείπει. Η Γαλλία το κάνει εδώ και έναν αιώνα, και ο Κώδικας Διαδικασιών Αναγκαστικής Εκτέλεσης ορίζει ότι η άρνηση του κράτους να εκτελέσει μια έξωση δίνει στον ιδιοκτήτη δικαίωμα αποζημίωσης.

Τι δείχνουν οι μελέτες και τα στοιχεία

03

Φρένο στις αγορές κατοικιών από επενδυτικά ταμεία

Όταν ένα ταμείο αγοράζει ένα κατοικημένο κτίριο, δεν προσθέτει καμία κατοικία: αλλάζει ο ιδιοκτήτης, και συχνά και το ενοίκιο. Στην Ιρλανδία, η κεντρική τράπεζα διαπίστωσε ότι οι θεσμικοί επενδυτές που αγόρασαν σπίτια ήδη μισθωμένα αύξησαν τα ενοίκια κατά 4,1 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από τους άλλους ιδιοκτήτες. Στην Πορτογαλία, τα έσοδα από ενοίκια και οι υπεραξίες των αμοιβαίων κεφαλαίων ακινήτων εξαιρούνται από το φορολογητέο κέρδος τους, και ένα νομοθετικό διάταγμα του Μαΐου 2026 έδωσε νέα φορολογικά προνόμια σε όσους αγοράζουν κτίρια για να τα εκμισθώσουν, συμπεριλαμβανομένων υφιστάμενων κτιρίων. Οι Κάτω Χώρες, η Δανία και η Ιρλανδία έχουν ήδη περιορίσει αυτού του είδους τις αγορές, η καθεμία με τον τρόπο της.

Μέτρα

  • Στις ζώνες αστικής πίεσης, οι υφιστάμενες κατοικίες κάτω από ορισμένη αξία μπορούν να αγοράζονται μόνο για ιδιοκατοίκηση για ένα ορισμένο διάστημα, όπως στις Κάτω Χώρες από το 2022, με εξαίρεση την εκμίσθωση σε προσιτά ενοίκια. Οι νέες κατασκευές και η ανακαίνιση κενών κτιρίων εξαιρούνται.
  • Όποιος αγοράζει ένα κατοικημένο κτίριο δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει εργασίες για να αυξήσει τα ενοίκια για πέντε χρόνια μετά την αγορά, όπως στη Δανία από το 2020.
  • Τέλος στην εξαίρεση των ενοικίων και των υπεραξιών από κατοικίες από το φορολογητέο κέρδος των ταμείων και των εισηγμένων εταιρειών ακινήτων (SIGI), και εξαίρεση της αγοράς κατοικημένων κτιρίων από τα νέα φορολογικά προνόμια του 2026.
  • Χρήση του δικαιώματος προτίμησης που ο νόμος-πλαίσιο για τη στέγαση και το νομοθετικό διάταγμα 89/2021 ήδη δίνουν στους δήμους και στο κράτος στις πωλήσεις κατοικιών σε ζώνες αστικής πίεσης, ιδίως ολόκληρων κτιρίων, και δημοσιοποίηση της συχνότητας με την οποία ασκείται. Και υψηλότερος φόρος στις μαζικές αγορές, όπως στην Ιρλανδία.
Αντιρρήσεις και απαντήσεις

Τα ταμεία φέρνουν επενδύσεις και χτίζουν κατοικίες.

Γι’ αυτό η πρόταση δεν αγγίζει τις νέες κατασκευές, την κατασκευή για ενοικίαση ούτε την ανακαίνιση κενών κτιρίων: περιορίζει την αγορά κατοικιών που ήδη υπάρχουν, η οποία αλλάζει τον ιδιοκτήτη αλλά δεν προσθέτει κατοικίες. Οι μελέτες δείχνουν και προς τις δύο κατευθύνσεις. Στις ΗΠΑ (Coven, 2024), όταν μεγάλοι επενδυτές αγόρασαν σπίτια για να τα νοικιάσουν, τα ενοίκια μειώθηκαν, αλλά οι τιμές αυξήθηκαν και λιγότερες οικογένειες είχαν δικό τους σπίτι. Στην Ιρλανδία, όπου αγόρασαν σπίτια που ήταν ήδη μισθωμένα, τα ενοίκια αυξήθηκαν περισσότερο απ’ ό,τι με άλλους ιδιοκτήτες. Γι’ αυτό ο κανόνας εξαιρεί την ενοικίαση σε προσιτά ενοίκια και συνοδεύεται από περισσότερη δημόσια κατοικία (βλ. πρόταση 4).

Τα ταμεία είναι μικρό μέρος της αγοράς.

Το 2025, τα νοικοκυριά αγόρασαν το 87,5% των κατοικιών που πωλήθηκαν στην Πορτογαλία· εταιρείες, ταμεία και άλλοι φορείς αγόρασαν τις υπόλοιπες, περίπου 21.000. Όμως η επίδραση συγκεντρώνεται εκεί όπου αγοράζουν ολόκληρα κτίρια: στην Ιρλανδία, οι θεσμικοί επενδυτές κατείχαν περίπου το 4% των κατοικιών που μελετήθηκαν, και παρ’ όλα αυτά η επίδραση φάνηκε στα ενοίκια. Στις Κάτω Χώρες, ο κανόνας που προτείνουμε μείωσε τις αγορές επενδυτών στο Ρότερνταμ κατά 73%, και τη θέση τους πήραν όσοι αγόραζαν πρώτη κατοικία.

Αυτό αντιβαίνει στο δικαίωμα ιδιοκτησίας και στους κανόνες της ΕΕ.

Το Δικαστήριο της ΕΕ δέχθηκε το 2013 (υπόθεση Libert) ότι οι στεγαστικές ανάγκες μπορούν να δικαιολογήσουν περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, εφόσον οι κανόνες είναι αναλογικοί και δεν εισάγουν διακρίσεις. Ο ολλανδικός κανόνας ισχύει εξίσου για όλους τους αγοραστές, ο δανικός ισχύει από το 2020, και το δικαίωμα προτίμησης των δήμων υπάρχει ήδη στο πορτογαλικό δίκαιο.

Τι δείχνουν οι μελέτες και τα στοιχεία
  • Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδίας, McCarthy (2024): αφού αγόρασαν σπίτια ήδη μισθωμένα, οι θεσμικοί επενδυτές αύξησαν τα ενοίκια κατά 4,1 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από άλλους ιδιοκτήτες με συγκρίσιμα σπίτια, περίπου 78 € τον μήνα. Ο συγγραφέας σημειώνει ότι η αιτία μπορεί να είναι η ισχύς στην αγορά ή η καλύτερη εξυπηρέτηση.
  • Raymond et al. (2016), Federal Reserve Bank of Atlanta: οι μεγάλοι εταιρικοί ιδιοκτήτες είχαν 8% μεγαλύτερη πιθανότητα να κινήσουν διαδικασία έξωσης από τους μικρούς ιδιοκτήτες, αφού ληφθούν υπόψη οι λοιπές διαφορές.
  • Gurun et al. (2023), Review of Financial Studies: όταν συγχωνεύονται μεγάλοι ιδιοκτήτες, τα ενοίκια αυξάνονται στις γειτονιές όπου και οι δύο είχαν σπίτια, αλλά η εγκληματικότητα μειώνεται. Coven (2024), κείμενο εργασίας: στις ΗΠΑ, οι αγορές από μεγάλους επενδυτές αύξησαν την προσφορά κατοικιών προς ενοικίαση και μείωσαν τα ενοίκια. Παραθέτουμε και τις δύο πλευρές.
  • Πανεπιστήμιο Erasmus του Ρότερνταμ (2025): ο ολλανδικός κανόνας μείωσε κατά 73% τις αγορές επενδυτών στις περιοχές που καλύπτει, χωρίς πτώση των τιμών· οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι μπορεί να δυσκολέψει την πρόσβαση ενοικιαστών με χαμηλότερα εισοδήματα, γι’ αυτό τον συνδυάζουμε με περισσότερη δημόσια κατοικία. Άμστερνταμ (2022): το ποσοστό των κατοικιών που αγόρασαν ιδιοκτήτες για εκμίσθωση μειώθηκε από 18% σε 6%.
  • Δανία, νόμος 818 του 2020: μετά από αλλαγή ιδιοκτήτη, τα ενοίκια μπορούν να αυξηθούν λόγω εργασιών εκσυγχρονισμού μόνο μετά από πέντε χρόνια.
  • Ιρλανδία: όποιος αγοράζει 10 ή περισσότερα σπίτια μέσα σε 12 μήνες πληρώνει τέλος χαρτοσήμου 15%, από τον Οκτώβριο του 2024 (10% από το 2021 έως το 2024).
  • Κώδικας Φορολογικών Κινήτρων, άρθρο 22: τα έσοδα από ενοίκια και οι υπεραξίες των αμοιβαίων κεφαλαίων ακινήτων εξαιρούνται από το φορολογητέο κέρδος τους· τα κεφάλαια πληρώνουν τέλος χαρτοσήμου 0,0125% ανά τρίμηνο επί της αξίας τους. Νομοθετικό διάταγμα 97/2026: απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων και το τέλος χαρτοσήμου κατά την αγορά κτιρίων για εκμίσθωση, συμπεριλαμβανομένων υφιστάμενων, και δικαίωμα αποζημίωσης αν αλλάξουν οι κανόνες για τα ενοίκια.
  • INE, μέσω Lusa (2026): το 2025 πωλήθηκαν 169.812 κατοικίες, το 87,5% των οποίων αγοράστηκαν από νοικοκυριά.
  • Νομοθετικό διάταγμα 89/2021: οι δήμοι, οι αυτόνομες περιφέρειες και το κράτος έχουν δικαίωμα προτίμησης στις πωλήσεις κατοικιών σε ζώνες αστικής πίεσης. Δικαστήριο της ΕΕ, Libert (2013): οι στεγαστικές ανάγκες μπορούν να δικαιολογήσουν περιορισμούς, αν είναι αναλογικοί και δεν εισάγουν διακρίσεις.

04

Περισσότερη δημόσια κατοικία

Η κοινωνική κατοικία αντιστοιχεί σε λιγότερο από 2% των κατοικιών στην Πορτογαλία, έναντι μέσου όρου 7% στον ΟΟΣΑ και πάνω από 20% στην Αυστρία, τη Δανία και τις Κάτω Χώρες. Με τόσο λίγη, όσοι έχουν χαμηλά εισοδήματα εξαρτώνται αποκλειστικά από την αγορά, και στο Πόρτο η αναμονή για δημόσια κατοικία ξεπερνά τα τρία χρόνια. Το 2025, το 27,2% όσων πλήρωναν ενοίκιο σε τιμές αγοράς ξόδευαν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγη· ανάμεσα σε όσους πλήρωναν μειωμένο ενοίκιο, μόλις το 2,8%. Το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ έδωσε ώθηση, αλλά ολοκληρώνεται, και ο ΟΟΣΑ λέει ότι οι επενδύσεις θα πρέπει να συνεχίσουν να αυξάνονται.

Μέτρα

  • Δημόσιο πρόγραμμα κατασκευής και ανακαίνισης κατοικιών μακράς διάρκειας, με εγγυημένη πολυετή χρηματοδότηση μετά το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ, αξιοποιώντας το δάνειο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και τους νέους κανόνες της ΕΕ που, από τον Δεκέμβριο του 2025, επιτρέπουν τη στήριξη της προσιτής κατοικίας χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση στην Επιτροπή.
  • Γειτονιές με μεικτά εισοδήματα, ανοιχτές και στη μεσαία τάξη, όπως στη Βιέννη, αντί για μεγάλα συγκροτήματα μόνο για όσους έχουν τα χαμηλότερα εισοδήματα.
  • Ενοίκια που καλύπτουν το κόστος και όχι κέρδος, και ένα εθνικό ταμείο που τροφοδοτείται από τα ενοίκια κατοικιών των οποίων τα δάνεια έχουν αποπληρωθεί και χρηματοδοτεί νέες κατοικίες, όπως το δανικό Landsbyggefonden από το 1967.
  • Στεγαστικοί συνεταιρισμοί σε δημόσια γη που παραχωρείται με μίσθωση και δεν πωλείται, και ένας δημόσιος, επαληθεύσιμος κατάλογος των κατοικιών που παραδόθηκαν, με ημερομηνίες.
Αντιρρήσεις και απαντήσεις

Η δημόσια κατοικία δημιουργεί γκέτο.

Εξαρτάται από το μοντέλο. Μεγάλα συγκροτήματα μόνο για φτωχούς, όπως ορισμένα στις ΗΠΑ, είχαν κακά αποτελέσματα, και μια μελέτη δείχνει ότι τα παιδιά που έφυγαν από αυτά είχαν αργότερα υψηλότερη απασχόληση και υψηλότερα εισοδήματα. Γι’ αυτό προτείνουμε το μοντέλο της Βιέννης: το 2026, ένα άτομο που ζει μόνο του με καθαρό εισόδημα έως 61.280 € τον χρόνο έχει δικαίωμα πρόσβασης, κάτι που αναμειγνύει τα εισοδήματα. Εκεί, περίπου 824.000 άνθρωποι ζουν σε δημοτικές ή μη κερδοσκοπικές κατοικίες.

Είναι ακριβό, και το κράτος δεν ξέρει να χτίζει.

Μια δημόσια κατοικία δεν είναι χαμένα χρήματα: είναι περιουσιακό στοιχείο που μένει, και τα ενοίκια αποπληρώνουν μέρος της επένδυσης. Στη Δανία, τα ενοίκια των κατοικιών που έχουν ήδη αποπληρωθεί χρηματοδοτούν νέες. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε 31.700 κατοικίες που ολοκληρώθηκαν με το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ· επειδή δεν υπάρχει ανεξάρτητη καταμέτρηση του πόσες έχουν ήδη παραδοθεί σε οικογένειες, ζητάμε έναν δημόσιο κατάλογο. Και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση υπάρχει: η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ενέκρινε 1,34 δισ. € για περίπου 12.000 κατοικίες προσιτού ενοικίου στην Πορτογαλία.

Η δημόσια κατοικία εκτοπίζει την ιδιωτική κατασκευή.

Μια αμερικανική μελέτη (Eriksen και Rosenthal, 2010) βρίσκει αυτή την επίδραση για κατοικίες που χτίστηκαν από ιδιώτες κατασκευαστές με φορολογικές πιστώσεις, με μεγάλο περιθώριο αβεβαιότητας. Η Πορτογαλία όμως έχει το αντίθετο πρόβλημα: χρειάζονται περίπου 45.000 κατοικίες τον χρόνο και, την τελευταία δεκαετία, χτίζονταν περίπου 15.000 τον χρόνο. Στη Βιέννη, στις γειτονιές με περισσότερες μη κερδοσκοπικές κατοικίες τα ιδιωτικά ενοίκια αυξήθηκαν πιο αργά.

Τι δείχνουν οι μελέτες και τα στοιχεία
  • Βάση δεδομένων του ΟΟΣΑ για την προσιτή στέγαση: η κοινωνική κατοικία αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 7% των κατοικιών στον ΟΟΣΑ και σε πάνω από 20% στην Αυστρία, τη Δανία και τις Κάτω Χώρες· στην Πορτογαλία, σε λιγότερο από 2%.
  • ΟΟΣΑ (2026): η Πορτογαλία έχει «ένα από τα μικρότερα αποθέματα κοινωνικής κατοικίας στον ΟΟΣΑ»· στο Πόρτο, οι λίστες αναμονής ξεπερνούν τα τρία χρόνια· οι επενδύσεις αυξάνονται, αλλά «θα χρειαστεί περαιτέρω επέκταση».
  • Eurostat (2025): το 27,2% όσων νοικιάζουν σε τιμές αγοράς στην Πορτογαλία ξοδεύουν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγη (18,6% στην ΕΕ)· ανάμεσα σε όσους πληρώνουν μειωμένο ενοίκιο, 2,8%.
  • Δήμος Βιέννης: 430.101 άνθρωποι ζουν σε δημοτικές κατοικίες και 394.409 σε μη κερδοσκοπικές κατοικίες· το εισοδηματικό όριο του 2026 είναι 61.280 € καθαρά τον χρόνο για άτομο που ζει μόνο του. Banabak (2022): στις γειτονιές με περισσότερες μη κερδοσκοπικές κατοικίες, τα ιδιωτικά ενοίκια αυξάνονται πιο αργά.
  • Πόλη της Ζυρίχης (2024): ένα μη κερδοσκοπικό διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων κοστίζει κατά μέσο όρο 1.022 φράγκα τον μήνα, έναντι 1.875 στην αγορά.
  • Housing 2030 (UNECE, UN-Habitat και Housing Europe): στη Δανία, όταν αποπληρωθεί το δάνειο ενός συγκροτήματος, οι ενοικιαστές συνεχίζουν να πληρώνουν το ίδιο ενοίκιο και το πλεόνασμα πηγαίνει στο εθνικό ταμείο, το οποίο χρηματοδοτεί νέες κατοικίες και ανακαινίσεις.
  • Fenelon et al. (2017), American Journal of Public Health: η διαμονή σε δημόσια κατοικία συνδέεται με καλύτερη υγεία και λιγότερη ψυχολογική επιβάρυνση, σε σύγκριση με όσους ακόμη την περιμένουν.
  • Diamond και McQuade (2019), Journal of Political Economy: σε γειτονιές χαμηλού εισοδήματος στις ΗΠΑ, οι νέες προσιτές κατοικίες αύξησαν την αξία των γύρω κατοικιών κατά 6,5% και μείωσαν την εγκληματικότητα. Chyn (2018), American Economic Review: τα παιδιά που έφυγαν από δημόσιες κατοικίες με υψηλή συγκέντρωση φτώχειας στο Σικάγο είχαν αργότερα υψηλότερη απασχόληση και υψηλότερα εισοδήματα, γι’ αυτό προτείνουμε μεικτές γειτονιές.
  • Eriksen και Rosenthal (2010), Journal of Public Economics: στις ΗΠΑ, οι προσιτές κατοικίες που χτίστηκαν με φορολογικές πιστώσεις εκτόπισαν σε μεγάλο βαθμό την ιδιωτική κατασκευή. Την παραθέτουμε επειδή είναι η κύρια αντίρρηση.
  • Κυβέρνηση, μέσω Sábado (2026): 31.700 δημόσιες κατοικίες ολοκληρώθηκαν με το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ, σύμφωνα με την κυβέρνηση. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (2025): 1,34 δισ. € για περίπου 12.000 κατοικίες προσιτού ενοικίου. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2025): Ευρωπαϊκό σχέδιο για την προσιτή στέγαση.
  • AICCOPN (2024): χρειάζονται περίπου 45.000 κατοικίες τον χρόνο· την τελευταία δεκαετία χτίζονταν περίπου 15.000 τον χρόνο.

05

Δημόσια πρωτοβουλία για την επαναφορά κενών κτιρίων σε χρήση ως κατοικίες

Η απογραφή του 2021 κατέγραψε 723.215 κενές κατοικίες, το 12,1% του συνόλου. Πάνω από τις μισές, περίπου 375.000, δεν διατίθεντο ούτε προς πώληση ούτε προς ενοικίαση, σχεδόν 90.000 από αυτές στη μητροπολιτική περιοχή της Λισαβόνας. Πολλές βρίσκονται στην ενδοχώρα ή είναι ερειπωμένες, αλλά ακόμη και ένα μικρό μέρος εκείνων που βρίσκονται στις πόλεις θα έκανε τη διαφορά. Και το ίδιο το κράτος έχει κενές κατοικίες: το 2022 εντοπίστηκαν 717 κενά δημόσια ακίνητα κατάλληλα για κατοικία, και το κράτος εξακολουθεί να πουλά ορισμένα από αυτά.

Μέτρα

  • Ετήσιος δημόσιος κατάλογος των κενών κτιρίων που ανήκουν στο κράτος και στους δήμους, όπως ήδη προέβλεπε ένα νομοθετικό διάταγμα του 2020, και τέλος στην πώληση όσων είναι κατάλληλα για κατοικία: να γίνουν δημόσια ή συνεταιριστική κατοικία.
  • Βοήθεια για ανακαίνιση στους ιδιοκτήτες που νοικιάζουν κενές κατοικίες σε προσιτά ενοίκια, όπως η ιρλανδική επιχορήγηση, και ομάδες που στηρίζουν τους ιδιοκτήτες, όπως στη Σκωτία.
  • Μίσθωση από το κράτος και τους δήμους για υπεκμίσθωση, αλλά με πληρωμή μόνο για τις κατοικίες που κατοικούνται.
  • Στις ζώνες πίεσης, πραγματική εφαρμογή του αυξημένου φόρου ακινήτων στα κενά κτίρια, με τη φορολογική διοίκηση να τα εντοπίζει από την κατανάλωση νερού και ρεύματος. Για κτίρια που μένουν κενά και υποβαθμισμένα επί πολλά χρόνια, οι αναγκαστικές εργασίες και η αναγκαστική εκμίσθωση που ήδη προβλέπει το καθεστώς αστικής ανάπλασης, πάντα με προηγούμενη ειδοποίηση και αποζημίωση.
Αντιρρήσεις και απαντήσεις

Οι περισσότερες κενές κατοικίες βρίσκονται στην ενδοχώρα ή είναι ερειπωμένες.

Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν περισσότερες κενές κατοικίες στην ενδοχώρα (17,4% στο Alto Alentejo και στο Médio Tejo) και ότι πολλές χρειάζονται εργασίες. Γι’ αυτό η πρόταση εστιάζει στις ζώνες αστικής πίεσης και ξεκινά από τα δημόσια κτίρια και τις κατοικίες που χρειάζονται λίγες εργασίες. Ακόμη κι έτσι, μόνο στη μητροπολιτική περιοχή της Λισαβόνας, σχεδόν 90.000 κενές κατοικίες ήταν εκτός αγοράς. Και η ανακαίνιση εκπέμπει λιγότερο άνθρακα από την κατεδάφιση και την ανέγερση νέου κτιρίου.

Ο εξαναγκασμός των ιδιοκτητών να νοικιάσουν είναι επίθεση στην ιδιωτική ιδιοκτησία.

Η πρόταση ξεκινά από εθελοντικές συμφωνίες και βοήθεια για ανακαίνιση. Τα υποχρεωτικά εργαλεία προορίζονται για κτίρια που μένουν κενά και υποβαθμισμένα επί πολλά χρόνια, με προηγούμενη ειδοποίηση και αποζημίωση, και υπάρχουν στο πορτογαλικό δίκαιο από το 2009, στο καθεστώς αστικής ανάπλασης. Το Σύνταγμα προστατεύει την ιδιοκτησία, αλλά και το δικαίωμα στη στέγη (άρθρο 65). Στη Δανία, στους δήμους που καλύπτονται, μια κατοικία που μένει κενή για περισσότερο από έξι εβδομάδες πρέπει να δηλώνεται στον δήμο, ο οποίος μπορεί να ορίσει ενοικιαστή.

Έχει δοκιμαστεί και δεν πέτυχε.

Τα εθελοντικά προγράμματα της Πορτογαλίας είχαν μικρή συμμετοχή: το Porto com Sentido έφτασε τις 229 κατοικίες σε πέντε χρόνια, και το Arrendar para Subarrendar πλήρωνε ενοίκια για κατοικίες που έμειναν σχεδόν όλες κενές. Μάθαμε από αυτό: πληρωμή μόνο για κατοικημένα σπίτια, χρήματα για ανακαίνιση και πραγματικές εγγυήσεις για τους ιδιοκτήτες. Όπου έγινε έτσι, πέτυχε: στην Ιρλανδία, η επιχορήγηση ανακαίνισης επανέφερε σε χρήση 3.066 κατοικίες το 2025, και στη Σκωτία οι υπεύθυνοι για τις κενές κατοικίες βοήθησαν να επανέλθουν σε χρήση 2.066 σε έναν χρόνο. Στη Γαλλία, ο φόρος στις κενές κατοικίες μείωσε τον αριθμό τους κατά 13%.

Τι δείχνουν οι μελέτες και τα στοιχεία
  • INE και LNEC, μέσω Lusa (2024): 723.215 κενές κατοικίες στην απογραφή του 2021, το 12,1% του συνόλου· το ποσοστό είναι υψηλότερο στο Alto Alentejo και στο Médio Tejo (17,4%). Observador, με στοιχεία του INE: 375.118 κενές για λόγους άλλους από την πώληση ή την ενοικίαση, 89.728 από αυτές στη μητροπολιτική περιοχή της Λισαβόνας.
  • ECO (2022): κυβερνητική απόφαση εντόπισε 717 αδρανή ή κενά ακίνητα του κράτους κατάλληλα για κατοικία. Observador (2026): το κράτος εξακολουθεί να πουλά ακίνητα κατάλληλα για κατοικία.
  • Lusa (2024): για τον φόρο ακινήτων του 2023, μόνο 64 δήμοι δήλωσαν κενά κτίρια, 12.776 συνολικά. Νομοθετικό διάταγμα 159/2006: ένα ακίνητο θεωρείται κενό αν δεν κατοικείται επί έναν χρόνο, κάτι που φαίνεται, για παράδειγμα, από την απουσία κατανάλωσης νερού και ρεύματος.
  • Νομικό καθεστώς αστικής ανάπλασης (νομοθετικό διάταγμα 307/2009): προβλέπει ήδη αναγκαστικές εργασίες (άρθρο 55), αναγκαστική εκμίσθωση (άρθρο 59) και αναγκαστική πώληση (άρθρο 62). Η κυβέρνηση κατάργησε το 2024 την αναγκαστική εκμίσθωση κενών κατοικιών που είχε θεσπιστεί το 2023.
  • DN (2025): στο πρόγραμμα Arrendar para Subarrendar, το κράτος μίσθωσε 290 κατοικίες και μόνο 62 κατοικούνταν, αφού πλήρωσε 2,8 εκατ. € σε ενοίκια το 2024. DN (2024): το Porto com Sentido εξασφάλισε 229 κατοικίες σε πέντε χρόνια.
  • Κυβέρνηση της Ιρλανδίας (2026): η επιχορήγηση ανακαίνισης κενών ακινήτων επανέφερε σε χρήση 3.066 κατοικίες το 2025. Scottish Empty Homes Partnership (2025): 2.066 κενές κατοικίες επανήλθαν σε χρήση το 2024–25, αριθμός ρεκόρ.
  • Segú (2020), Journal of Public Economics: ο γαλλικός φόρος στις κενές κατοικίες μείωσε τον αριθμό τους κατά 13%, και οι περισσότερες έγιναν κύριες κατοικίες.
  • Δανία, νόμος για τη στέγαση του 2022, §5: στους δήμους που καλύπτονται, μια κατοικία που μένει κενή για περισσότερο από έξι εβδομάδες πρέπει να δηλώνεται, και ο δήμος μπορεί να ορίσει ενοικιαστή.
  • Huuhka et al. (2023), Buildings & Cities: στις τρεις περιπτώσεις που μελετήθηκαν, η διατήρηση και ανακαίνιση των κτιρίων εξέπεμψε λιγότερο άνθρακα από την κατεδάφιση και την ανέγερση νέων.

06

Πραγματικά προσιτά ανώτατα όρια ενοικίων

Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, το φορολογικά απαλλασσόμενο «προσιτό» ενοίκιο υπολογίζεται με βάση το 80% του διάμεσου ενοικίου του δήμου, χωρίς καμία σύνδεση με το εισόδημα όσων θα ζήσουν εκεί. Στη Λισαβόνα, το ανώτατο όριο για διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων είναι 1.309 € τον μήνα, περισσότερο από έναν ολόκληρο κατώτατο μισθό (920 €). Ένα όριο που είναι απλώς έκπτωση επί της αγοράς ανεβαίνει μαζί με την αγορά. Το 2025, το 27,2% όσων νοίκιαζαν σε τιμές αγοράς στην Πορτογαλία ξόδευαν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγη, έναντι 18,6% στην ΕΕ.

Μέτρα

  • Στα προγράμματα με δημόσιο χρήμα ή φορολογικά προνόμια, ενοίκια συνδεδεμένα με το εισόδημα: το πολύ 30% του εισοδήματος του νοικοκυριού, εντός των ορίων που ήδη χρησιμοποιούσε ο πορτογαλικός νόμος στο Πρόγραμμα Προσιτής Μίσθωσης (ποσοστό επιβάρυνσης μεταξύ 15% και 35%), και ανώτατα όρια ανά περιοχή που λαμβάνουν υπόψη και τους τοπικούς μισθούς.
  • Ενοίκια αναφοράς ανά περιοχή, υπολογισμένα από δημόσια δεδομένα με επιστημονικές μεθόδους, όπως ο γερμανικός Mietspiegel, και ετήσιες αυξήσεις στις υφιστάμενες μισθώσεις συνδεδεμένες με τον πληθωρισμό, όπως ήδη κάνει η Πορτογαλία.
  • Στις περιοχές με τη μεγαλύτερη πίεση, αρχικά ενοίκια στις νέες μισθώσεις το πολύ 10% πάνω από το ενοίκιο αναφοράς, όπως στη Γερμανία, με εξαίρεση τις νέες και τις πλήρως ανακαινισμένες κατοικίες. Μέχρι τότε, διατήρηση του ισχύοντος ορίου στις αυξήσεις στις νέες μισθώσεις για κατοικίες που ήταν ήδη μισθωμένες.
  • Φορολογικά προνόμια μόνο για ιδιοκτήτες που τηρούν αυτά τα όρια, και έλεγχος με βάση τα στοιχεία των μισθώσεων που ήδη δηλώνονται στη φορολογική διοίκηση.
Αντιρρήσεις και απαντήσεις

Ο έλεγχος των ενοικίων μειώνει την προσφορά σπιτιών προς ενοικίαση.

Ένα άκαμπτο πάγωμα μπορεί να μειώσει την προσφορά: στο Σαν Φρανσίσκο, οι ιδιοκτήτες που επηρεάστηκαν απέσυραν το 15% των κατοικιών τους από την αγορά ενοικίων, και στην Ιρλανδία και την Καταλονία υπάρχουν ενδείξεις λιγότερης κατασκευής ή λιγότερων αγγελιών μετά την επιβολή ορίων. Γι’ αυτό το μοντέλο που προτείνουμε είναι διαφορετικό: δεν παγώνει τα ενοίκια, τα συνδέει με μια τιμή αναφοράς που ακολουθεί την αγορά και τον πληθωρισμό, και εξαιρεί τις νέες κατοικίες, όπως κάνει η Γερμανία από το 2015. Η δημοσιευμένη μελέτη για το καταλανικό όριο του 2020 βρήκε ενοίκια χαμηλότερα κατά 4% έως 6% χωρίς μείωση της προσφοράς. Και συνδυάζεται με περισσότερη δημόσια κατοικία (βλ. πρόταση 4) και κενές κατοικίες που επανέρχονται σε χρήση (βλ. πρόταση 5), ώστε να αυξηθεί η προσφορά.

Είναι καλύτερο να δίνεται στις οικογένειες βοήθεια για το ενοίκιο.

Χωρίς ρύθμιση, μεγάλο μέρος αυτής της βοήθειας καταλήγει στο ενοίκιο: στη Γαλλία, 78 λεπτά από κάθε επιπλέον ευρώ στεγαστικού επιδόματος πήγαν στο ενοίκιο· στο Ηνωμένο Βασίλειο, όταν περικόπηκε το στεγαστικό επίδομα, μεταξύ 60% και δύο τρίτων της περικοπής βάρυναν τους ιδιοκτήτες. Η βοήθεια χρειάζεται, αλλά λειτουργεί καλύτερα μαζί με ανώτατα όρια στα ενοίκια.

Ένα όριο στο 30% του εισοδήματος είναι αυθαίρετο.

Είναι μια σύμβαση, που χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ από το 1981, και γι’ αυτό προτείνουμε όρια με βάση τα πραγματικά εισοδήματα κάθε περιοχής. Δεν είναι όμως ξένη στην Πορτογαλία: το επιδοτούμενο ενοίκιο (renda apoiada) δεν μπορεί να υπερβαίνει το 23% του εισοδήματος, και το παλιό Πρόγραμμα Προσιτής Μίσθωσης απαιτούσε ποσοστό επιβάρυνσης μεταξύ 15% και 35%. Αυτό που δεν έχει νόημα είναι να αποκαλούμε προσιτό ένα ενοίκιο υψηλότερο από έναν κατώτατο μισθό.

Τι δείχνουν οι μελέτες και τα στοιχεία
  • Νομοθετικό διάταγμα 97/2026: από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, το ανώτατο ενοίκιο στο νέο καθεστώς προσιτής μίσθωσης υπολογίζεται με βάση το 80% του διάμεσου ενοικίου του δήμου, χωρίς εισοδηματικό κριτήριο και με απαλλαγή του ιδιοκτήτη από τον φόρο εισοδήματος. Υπουργική απόφαση 454/2026/1: στη Λισαβόνα, το όριο είναι 1.006 € για διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου και 1.309 € για διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων· στο Πόρτο, 866 € και 1.118 €.
  • Νομοθετικό διάταγμα 139/2025: ο κατώτατος μισθός είναι 920 € μικτά τον μήνα το 2026. INE, μέσω Lusa (2026): το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το διάμεσο ενοίκιο στις νέες μισθώσεις ήταν 17,79 €/m² στη Λισαβόνα και 10,17 €/m² σε εθνικό επίπεδο.
  • Eurostat (2025): το 27,2% των ενοικιαστών σε τιμές αγοράς στην Πορτογαλία ξοδεύει πάνω από το 40% του εισοδήματος για τη στέγη· στην ΕΕ, το 18,6%.
  • Νομοθετικό διάταγμα 68/2019: το παλιό Πρόγραμμα Προσιτής Μίσθωσης απαιτούσε ποσοστό επιβάρυνσης μεταξύ 15% και 35%. Νόμος 32/2016: στο επιδοτούμενο ενοίκιο, το ενοίκιο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 23% του εισοδήματος.
  • Γερμανικός Αστικός Κώδικας, §556d και §556f: στις περιοχές με τη μεγαλύτερη πίεση, τα αρχικά ενοίκια μπορούν να είναι το πολύ 10% πάνω από το ενοίκιο αναφοράς, έως το τέλος του 2029· εξαιρούνται οι κατοικίες που μισθώθηκαν για πρώτη φορά μετά τον Οκτώβριο του 2014. Breidenbach et al. (2022), Regional Science and Urban Economics: ο κανόνας συγκράτησε τα ενοίκια έως 5%, αλλά η επίδραση εξασθένησε μετά από περίπου έναν χρόνο, γι’ αυτό τον συνδυάζουμε με ενοίκια αναφοράς και ελέγχους.
  • Jofre-Monseny, Martínez-Mazza και Segú (2023), Regional Science and Urban Economics: ο καταλανικός νόμος του 2020 μείωσε τα ενοίκια κατά 4% έως 6%, χωρίς μείωση της προσφοράς. Monràs και García-Montalvo (2023), σε κείμενο εργασίας, διαπιστώνουν ότι κατοικίες αποσύρονται από το ανώτερο τμήμα της αγοράς. Fedea (2026), σε περιγραφική μελέτη: μετά τα όρια του 2024, οι αγγελίες ενοικίασης μειώθηκαν κατά 22% στη Βαρκελώνη.
  • Diamond, McQuade και Qian (2019), American Economic Review: στο Σαν Φρανσίσκο, ο άκαμπτος έλεγχος των ενοικίων χωρίς εξαίρεση για τις νέες κατοικίες προστάτευσε τους υφιστάμενους ενοικιαστές, αλλά οι ιδιοκτήτες που επηρεάστηκαν μείωσαν την προσφορά κατοικιών προς ενοικίαση κατά 15%. ESRI (2025): στην Ιρλανδία, οι ζώνες πίεσης ενοικίων επιβράδυναν τις αυξήσεις των ενοικίων, αλλά συνέπεσαν με πτώση της νέας προσφοράς.
  • Ολλανδική κυβέρνηση (2024): η επέκταση του συστήματος μορίων στα ενοίκια του μεσαίου τμήματος της αγοράς αναμενόταν να μειώσει τα ενοίκια σε περισσότερες από 300.000 κατοικίες, κατά 190 € τον μήνα κατά μέσο όρο. NOS (2026): το 2025, οι επενδυτές πούλησαν περισσότερες από 65.000 μισθωμένες κατοικίες· η επίσημη αξιολόγηση αναμένεται το 2027.
  • Fack (2006), Labour Economics: στη Γαλλία, κάθε επιπλέον ευρώ επιδόματος ενοικίου ανέβασε κατά 78 λεπτά το ενοίκιο που πλήρωναν οι νέοι δικαιούχοι. Gibbons και Manning (2006), Journal of Public Economics: στο Ηνωμένο Βασίλειο, από το 60% έως τα δύο τρίτα μιας περικοπής στο επίδομα ενοικίου βάρυνε τους ιδιοκτήτες.
  • Kholodilin (2024), Journal of Housing Economics: μια ανασκόπηση σχεδόν όλης της έρευνας διαπιστώνει ότι ο έλεγχος των ενοικίων επιβραδύνει τις αυξήσεις στις κατοικίες που καλύπτει, αλλά έχει παρενέργειες, γι’ αυτό τον προτείνουμε με εξαίρεση τις νέες κατοικίες και περισσότερη δημόσια προσφορά.

Η στέγη είναι δικαίωμα.
Ας απαιτήσουμε να τηρηθεί.

Έλα μαζί με όσους ήδη οργανώνονται σε πολυκατοικίες, γειτονιές και χώρους δουλειάς σε όλη τη χώρα.

Πάρε μέρος
Επικοινώνησε μαζί μας